Eind januari ging AI in je Bedrijf van start: een pilot waarin 28 organisaties onderzoeken hoe AI echt kan landen op de werkvloer. Twintig weken lang werken mkb-bedrijven uit onder meer bouw, zorg, horeca, retail en zakelijke dienstverlening samen met studenten, docenten, AI-experts en onderzoekers. Niet aan een abstract toekomstplan, maar aan één concrete vraag: welk proces kan slimmer? En begin met een rotklus.
Joost Reimert, medeoprichter van Preneurz en projectleider van AI in je Bedrijf, begint graag bij een bouwbedrijf. Bij een offerte voor een aanbesteding. Oude offertes erbij. Materiaalstaten zoeken. Prijzen vergelijken. Nog een bestand openen. Nog een berekening. Zijn ouders hadden een bouwbedrijf, dus hij kent dat werk. ‘Ik weet wat voor rotklus dit is.’ Juist daarom is het een goed voorbeeld. AI begint hier niet futuristisch, maar heel gewoon. Met werk dat niemand graag doet. ‘Met AI-tools kun je zo’n proces voor een groot deel automatiseren,’ zegt Reimert. ‘Dan heb je snel een goede basisbegroting, zonder dat je daar uren en uren saai werk voor hoeft te doen.’
Bij AG Architecten in Haarlem krijgt die praktische insteek een andere vorm. Het bureau wil kennis uit eerdere projecten sneller vindbaar maken. Studenten onderzoeken hoe een interne AI-database projectinformatie kan bundelen en vergelijken: oppervlaktes, bouwkosten, materiaalgebruik, gebouwtype en stijlkenmerken. Wie straks zoekt op ‘gebouwde hotels’, ‘houtbouw’ of ‘scholen met renovatie-elementen’, moet snel vergelijkbare projecten en compacte overzichten vinden. Daarmee draait de opdracht niet alleen om technologie, maar ook om slimmer werken, kennis beter benutten en medewerkers actief meenemen in verandering.
Geen hype
AI is overal. Maar tussen belangstelling en toepassing zit een gat. Zeker in het mkb. Ondernemers zien kansen, maar worstelen met tijd, kennis, rendement en personeel. ‘Veel ondernemers hebben echt geen flauw benul hoe ze dit zichzelf eigen kunnen maken,’ zegt Reimert. ‘Ze zien wel dat er iets gebeurt. Ze zien ook dat het geld kan opleveren, om het in ondernemerstermen te zeggen. Maar hoe begin je?’ Die vraag vormt de kern van AI in je Bedrijf. Het programma bouwt voort op de Digitale Werkplaatsen, waar studenten, docenten en ondernemers samenwerken aan digitalisering. De gedachte blijft dezelfde: breng onderwijs en mkb dichter bij elkaar. Laat studenten leren in echte bedrijven. Geef ondernemers toegang tot kennis die ze zelf vaak niet in huis hebben. Deze pilot gaat wel een stap verder. ‘Je zou het Digitale Werkplaats 2.0 kunnen noemen,’ zegt Reimert. ‘Onderwijs geven met één been buiten de onderwijsinstelling vraagt meer begeleiding.’
Precies daar zit de publiek-private samenwerking. Bedrijven brengen echte vraagstukken, werkprocessen en urgentie in. Het onderwijs zorgt voor studenten, leerdoelen en nieuwe kennis. Experts helpen om ideeën toepasbaar te maken. Onderzoekers meten wat werkt en wat niet. Zo wordt samenwerking geen overlegtafel, maar een werkvorm: leren, testen en verbeteren op de werkvloer. Dat is nodig, want AI raakt werk. Taken veranderen. Rollen verschuiven. Mensen vragen zich af: wat betekent dit voor mij? ‘Er zitten best veel mensen argwanend naar al die ontwikkelingen te kijken,’ zegt Reimert. ‘En terecht.’ Het gaat dus niet alleen om de ondernemer die efficiënter wil werken, het gaat ook om de medewerkers die het straks moeten doen. Reimert zegt het kort: ‘Als het personeel er geen zin in heeft, dan wordt het natuurlijk niks.’
Samen optrekken
Daarom zitten ondernemers en medewerkers niet los van elkaar in het programma. In de ochtend volgen medewerkers een masterclass. In de middag schuiven ondernemers aan. Ze ontmoeten elkaar bij de lunch. ‘We willen dat het gesprek op gang komt binnen de bedrijven,’ zegt Reimert. ‘Wat moeten we hiermee? Wat willen we hiermee?’ Precies daar komen de vier hefbomen samen. Hefboom 1 begint bij inzicht in vaardigheden en ontwikkelwensen: wat kunnen mensen al, wat willen ze leren en waar zit onzekerheid? Hefboom 2 gaat over slimmer organiseren: richting, ontwikkeling, samenwerking, wendbaarheid en technologie moeten elkaar versterken. Hefboom 3 draait om open gesprekken, gedeelde richting en eigenaarschap op de werkvloer. Hefboom 4 zet technologie neer als hulpmiddel binnen Smart Working: niet de tool centraal, maar wat medewerkers in hun werk echt ondersteunt.
De pilot leert ook iets ongemakkelijks. Studenten weten vaak veel van technologie, maar minder van werken met opdrachtgevers. Reimert klinkt verbijsterd als hij vertelt hoeveel studenten moeite hebben met een goede mail: duidelijk opschrijven wat ze gaan doen, welke afspraken er liggen en wanneer ze iets opleveren. Daarin worden ze begeleid. Niet om hun werk over te nemen, maar om ritme te brengen. Een werkplan. Overleg. Duidelijke afspraken. ‘Samenwerken met een bedrijf moet je ook leren.’
Juist daar zit de waarde voor het onderwijs. Studenten staan niet buiten de praktijk, maar erin. Ze ervaren op de werkvloer of hun oplossing werkt. Voor ondernemers is de opbrengst net zo concreet: tijd besparen op repetitieve taken, efficiënter werken, beter gebruikmaken van data en meer ruimte voor creativiteit en persoonlijk contact. De programma-informatie noemt in geselecteerde processen een prestatiewinst van 15 tot 25 procent. Daarom kijkt het onderzoek niet alleen naar enthousiasme, maar ook naar effect. Werken mensen sneller? Werken ze beter? Gebruiken ze AI na afloop nog steeds? Verandert hun houding?
‘Begin klein,maar begin wel.’
Uitrol
Onder de pilot ligt een groter vraagstuk. Het mkb innoveert niet snel genoeg mee met digitalisering. En de groei van de arbeidsproductiviteit blijft achter. AI kan daar iets in betekenen, maar alleen als technologie landt in echte processen. De ambitie reikt daarom verder dan Amsterdam en Noord-Holland. Reimert voert gesprekken met Utrecht, West-Brabant, Rotterdam en Groningen. Niet om een Amsterdams model uit te rollen, wel om samen te bouwen aan een aanpak waarin onderwijs, ondernemers en werknemers normaal met elkaar optrekken.
Misschien zit daarin de echte belofte. Niet dat elk bedrijf morgen een AI-strategie heeft, wel dat ondernemers, medewerkers en studenten samen ontdekken waar het werk slimmer kan. Bijvoorbeeld bij een offerte. Een materiaalstaat. Een map vol oude prijzen. Een rotklus. En dan de vraag: kan dit anders? ‘Begin klein,’ zegt Reimert, ‘maar begin wel.’
