In de Verenigde Staten wordt het banenverlies door AI al de white collar massacre genoemd. In Nederland zijn we gelukkig nog wat socialer, stelt Mark Mastop, verbonden aan Avans Hogeschool en Summa, gerust. Maar dat er de komende jaren weinig hetzelfde blijft, staat vast: ‘Wen er maar aan dat je vakgebied constant verandert. Je zult weerbaar en wendbaar moeten zijn.’
Mkb-bedrijven die AI links laten liggen, gaan het verliezen, zegt Mark Mastop. Hij is oud-ondernemer en tegenwoordig projectleider Learning Communities AI en FNS-6G bij Summa en docent ICT bij Avans Hogeschool: ‘Dat kan op kostprijs of op snelheid. Dus al heb je het druk, creëer ruimte voor AI in je hoofd.’ Onderwijskundig leider en curriculumontwikkelaar van Summa Johan Smulders vult zijn collega aan: ‘Je gaat de urgentie voelen, als je daadwerkelijk opdrachten misloopt. Die pijn begint bij het mkb nu langzaam te ontstaan.’
Gewonnen tijd
Opleidend voor het mkb willen Mastop en Smulders zeker helpen om die pijn te verzachten of zelfs AI in hun voordeel te benutten. Het Eindhovense Summa zoekt hierin praktische taakgerichte oplossingen waarmee de ondernemer echt geholpen is. ‘Met name kleinere mkb-bedrijven kunnen profijt hebben van het automatiseren van activiteiten die nu onevenredig veel tijd kosten. Met die gewonnen tijd kun je dan weer groeien op kansrijke projecten.’ Als voorbeeld geeft Mastop e-mailbeantwoording: ‘Die mails gaan meestal over het maken van een afspraak, of de status van een bestelling. Wat je dan steeds opnieuw in je systemen moet opzoeken. Dat opzoeken kun je AI laten doen.’ Helpdeskondersteuning (‘het opnemen van gesprekken is voor AI, niet voor jou als klant’) is een andere optie. Andere voorbeelden zijn het door AI laten aanschrijven van potentiële klanten, het polsen van de reacties en het daarop uitzetten van nieuwe acties. ‘Dit soort workflows besparen echt tijd’, aldus Smulders. ‘Waarbij je daarnaast natuurlijk je momenten kiest om wél persoonlijk met klanten te communiceren.’
Crashcursus
Een belangrijke ontwikkeling in de samenwerking tussen onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven, is het ontstaan van learning communities. ‘We zetten groepen van bedrijven in hetzelfde werkgebied bij elkaar’, legt Mastop uit. ‘Dat zijn bijvoorbeeld installatiebedrijven of softwarebedrijven. Samen met onze studenten trekken zij op in het aanpakken van problemen uit de praktijk, met begeleiding van onze docenten. Dat kan over AI gaan, of over 6G voor bedrijven die iets in de communicatie doen.’ Dat wordt als heel waardevol ervaren; Mastop merkt dan ook dat de animo voor de learning communities bij het mkb flink aan het groeien is. ‘Onlangs hebben we nog een sessie over AI georganiseerd voor installatiebedrijven. In een soort crashcursus onderzochten we in kleine groepjes waar kansen liggen, wat je met AI zou kunnen doen in hun specifieke domein. Met natuurlijk de aantekening dat je als bedrijf medewerkers dan wel tijdelijk uit de operatie moet halen om ze op te leiden.’
Toegevoegde waarde
Zo snijdt het mes van de learning communities aan verschillende kanten: de betrokken bedrijven zijn geholpen met de inbreng van docenten en studenten, terwijl de opzet van deze communities zo is dat het geleerde ook doorvloeit naar andere bedrijven in de regio. ‘Bovendien leren onze studenten het bedrijfsleven alvast kennen en blijven de docenten up-to-date’, voegt Mastop hieraan toe. Buiten de learning communities zoekt Summa eveneens de connectie met de praktijk van het bedrijfsleven. Studenten afleveren die meteen een toegevoegde waarde zijn voor een bedrijf, dat is het doel. Smulders: ‘Daarom werken we met contextrijke projecten, waarbij we bedrijven binnenhalen zodat onze studenten voor hen werkzaamheden kunnen uitvoeren.’ De zoektocht naar wat AI precies voor je kan doen, verschilt van bedrijf tot bedrijf, zo vervolgt Smulders: ‘Via deze contextrijke projecten gaan onze studenten op zoek naar de meerwaarde van AI voor deze bedrijven. En hoe concreter je daarin kunt worden, des te meer producten deze meerwaarde hebben.’ Tegelijkertijd weet Smulders door die projecten wat het bedrijfsleven bezighoudt en kan hij bedenken hoe hij dat als curriculumontwikkelaar op Summa geplaatst krijgt.
‘Geen enkele student kan nu al weten hoe zijn of haar vakgebied er over twee jaar uitziet’
Meebewegen
AI gaat ongetwijfeld ook in het onderwijs een steeds grotere plek innemen. Geen enkele student kan nu al weten hoe zijn of haar vakgebied er over twee jaar uitziet. ‘Als onderwijsinstelling moeten wij ervoor zorgen dat onze studenten weerbaar en wendbaar aan hun maatschappelijke carrière beginnen’, benadrukt Smulders. ‘Ze moeten kunnen meebewegen en accepteren dat er beweging is. Constant blijven leren en bijleren.’ Wat niet ophoudt bij de uitreiking van het diploma. Summa speelt in op LLO (Leven Lang Ontwikkelen) door haar onderwijs steeds meer modulair, in kleinere brokken, aan te bieden. ‘Hierdoor kunnen we snel inspelen op wat het bedrijfsleven vraagt, en kunnen onze studenten die genoemde toegevoegde waarde waarmaken’, verklaart Mastop.
Prompten
Het idee is om dit modulaire onderwijs ook voor bedrijven beschikbaar te maken. Zodat een onderneming voor bijscholing een medewerker niet voor langere tijd kwijt is. Of alvast een student in dienst kan nemen die nog niet helemaal klaar is met de opleiding. Mastop: ‘Natuurlijk moet je er dan voor zorgen dat je deze “brokken” certificeert, zodat je er opgeteld een hbo- of mbo-diploma mee kunt verzamelen.’ Beiden verwachten een grote rol van AI in dit aanbieden van modulair onderwijs: ‘En dat is prima, zolang je er bewust mee omgaat. Wanneer een student bijvoorbeeld een toetsvraag met AI volledig kan beantwoorden, heb je als docent gewoon geen goede vraag gesteld.’ Mastop ziet positieve kanten: ‘Je kunt een student leren om goed te prompten met AI. Een docent of ouder wordt na vier keer uitleggen wellicht een beetje kregelig, AI vertelt ook een 37e keer met plezier hoe het nou zit.’
Uitstroomtitels
Hoewel de ontwikkelingen wijzen op een groeiende behoefte aan ICT’ers, zijn Mastop en Smulders al blij dat het aantal inschrijvingen gelijk blijft. ‘Demografisch worden de aantallen lager, daar kun je weinig aan doen’, stelt Mastop. ‘Maar we kunnen ons wel richten op de beeldvorming. Nog steeds worden ICT’ers veelal als nerds gezien. Terwijl ze in de ICT-wereld op zoek zijn naar communicatief vaardige personen, die snappen wat bedrijven willen en door hun ICT-kennis situaties kunnen doorzien en oplossen.’ Om dat duidelijker te maken, worden de uitstroomtitels geleidelijk veranderd. Met opleidingen als AI-engineer en Security-engineer, en in de toekomst I-coach, denkt Summa meer jongeren aan te spreken. Smulders: ‘Ik denk dat een titel als I-coach zomaar meer meiden naar deze studie kan trekken.’
