Sociale media, games en ChatGPT; jongeren lijken prima hun weg te vinden in de digitale wereld. Maar die digitale geletterdheid van leerlingen kan wel wat stimulans gebruiken. Computers zonder touchscreen, basisprogramma’s als Excel, PowerPoint, of Word, ze komen er nauwelijks mee in aanraking. DigiD, een bcc in de mail? De meeste leerlingen weten niet hoe ze ermee om moeten gaan. En dat terwijl het werkveld straks zit te springen om mensen die digitaal vaardig zijn. Reden om digitale geletterdheid een belangrijke rol te geven in het nieuwe landelijk curriculum voor het funderend onderwijs.
Het landelijk expertisecentrum SLO, presenteerde een jaar geleden de nieuwe conceptkerndoelen aan het ministerie van OCW. Het Leo Kannercollege, in meerdere opzichten een bijzondere school, besloot het niet af te wachten en loopt nu voor de troepen uit met een compleet programma digitale geletterdheid, inclusief Computational Thinking-lab, en de vakken digitale vaardigheden en informatica. Aan een doorlopende leerlijn wordt ook hard gewerkt. Hoe komt het dat deze speciaal onderwijs school de uitdaging zo snel en succesvol oppakt?
Esther Geenen en Harro Beek vormen het kernteam van deze boeiende opdracht. Geenen werkte al in het speciaal onderwijs toen zij gevraagd werd om bij het Leo Kannercollege een Computational Thinking (CT) Lab op te zetten. Daar had ze wel oren naar, mits ze ook het vak informatica mocht geven. ‘Ik wist dat ik deze leerlingen, allemaal in het autistisch spectrum, iets bijzonders te brengen had.’
Basiskennis
En welkom was ze. Najaar 2023 begon Geenen bij het Leo Kannercollege bij de CT-werkgroep en als docent informatica. In het team ook Harro Beek, die dan al heel wat jaren bij de school werkt als docent wis-, schei- en natuurkunde. Naast zijn docentschap in de bovenbouw hielp hij de organisatie al met de digitalisering. ‘Op een gegeven moment kwam er meer aandacht voor de 21e-eeuwse vaardigheden, zoals mediawijsheid en computational thinking’, vertelt Beek. ‘Dat kritische en probleemoplossende denken sprak ons enorm aan. Daarom namen we deel aan de Raspberry Pi wedstrijd. Maar we ontdekten al snel dat de kinderen de basiskennis van programmeren misten en überhaupt geen ander besturingssysteem dan Microsoft kenden.’ Zo ontstond het idee om zelf aan de slag te gaan met CT.
Ook voor leken-docenten
Het CT-lab was goed ingericht toen Geenen arriveerde, met 3D-printers en volop robotica. Maar geen volwaardig lesmateriaal. Alle docenten moeten de lessen digitale geletterdheid kunnen geven, maar niet alle docenten hebben evenveel gevoel bij robotica en computational thinking. Daarom was het belangrijk lesmateriaal te maken dat ook voor leken goed te begrijpen is. ‘In het speciaal onderwijs hebben veel docenten een pabo-achtergrond, van oorsprong sterk gericht op gedragsproblematiek’, licht Beek toe. ‘Terwijl kinderen met autisme cognitief wel degelijk heel ver kunnen komen.’
Geenen kreeg de tijd om lesmateriaal te bewerken en ook nieuw materiaal te maken. ‘Er is wel bestaand lesmateriaal om kinderen de basisvaardigheden van het programmeren aan te leren, zoals van de BBC. Maar ik vind dat je met informatica gewoon een betere basis biedt.’ Daarnaast schafte de school voor mediawijsheid en de basis ICT- vaardigheden de methode Go21 aan.
Volwaardig schoolvak
Sinds dit jaar volgen alle leerlingen van de klassen 1, 2 en 3 het vak digitale geletterdheid, met hulp van het online platform LearnBeat. Op onderwerpen als mediawijsheid, cybercrime en algoritmes zorgen de docenten dat leerlingen ook in andere vakken gebruik maken van hun digitale kennis: een werkstuk in Word, een presentatie in PowerPoint. Esther Geenen benadrukt dat het proces niet stopt: ‘We passen het materiaal en programma aan op basis van de feedback van de docenten. Zo hebben we Excel uit het eerste leerjaar gehaald, omdat er dan nog te weinig vakken zijn om het in toe te passen; zoals economie of wiskunde. En als je kennis niet direct toepast, is het zo weer verdwenen.’
Docenten betrekken
Kerndoelen als digitale geletterdheid moeten niet afhankelijk zijn van één docent die er toevallig gevoel voor heeft. Daarom geeft het CT-team voor de roboticalessen buiten schooltijd extra begeleiding. Geenen maakte PowerPointpresentaties voor de docenten en zocht er filmpjes bij. En er zijn studiedagen over Artificial Intelligence. Ze vindt het geweldig dat deze lessen nu worden gegeven door docenten die er in eerste instantie niet veel mee hadden: ‘Het is fijn om te zien dat je mensen zo mee kan nemen.’
Borgen voor de toekomst
Ook is het team druk bezig om een doorlopende leerlijn te creëren, waarbij alle vakken betrokken zijn. Eveneens een stokpaardje van Harro Beek: ‘Digitale geletterdheid begon als werkgroep, met Esther en mijzelf als kartrekkers. Maar het moet vakoverstijgend worden.’
Met alle inzet van het Computational Thinking (CT)-team heeft het Leo Kannercollege een flinke stap gezet met digitale geletterdheid. En binnenkort gaat de eerste lichting op voor het centraal schriftelijk informatica. ‘Als je als leerling begrijpt hoe programmeren werkt, dan sta je zekerder in de wereld’, zegt Geenen enthousiast. ‘Ik hoop dat leerlingen hier straks weg gaan met vaardigheden waar ze de rest van hun leven profijt van hebben.’ Beek beaamt dat: ‘Leerlingen sturen me wel eens een zelfgeschreven programmaatje in de micro:bit-omgeving op. En dan denk ik: Wauw je staat echt áán. Je hebt het zelf misschien nog niet door, maar je bent echt innoverend bezig.’
