Hoe maak je productiviteit tastbaar in een mkb-bedrijf waar alles maatwerk is? Bij DJS Hekwerken & Toegangstechniek in Vuren ontdekte directeur Björn Hermanussen dat slimmer werken niet begint bij harder sturen, maar bij anders kijken. En bij leren. Niet los van het werk, maar er middenin. ‘Je gaat al snel altijd maar door,’ zegt hij, ‘terwijl je zelden stilstaat bij de vraag of het ook slimmer kan.’
Dat inzicht deed hij op tijdens een masterclass van Avans Hogeschool, als onderdeel van het project Meervoudige Waardecreatie in de Maakindustrie. In dat traject onderzochten mkb-bedrijven, studenten en onderzoekers samen hoe productiviteit duurzaam kan groeien, met de mensen die er al zijn. DJS Hekwerken & Toegangstechniek is een maakbedrijf waar vakmanschap en planning samenkomen. Geen standaardproducten, maar maatwerk. Dat maakt sturen op productiviteit ingewikkeld. ‘Je kunt niet alles vangen in cijfers,’ zegt Hermanussen. ‘Als je alleen daarnaar kijkt, mis je wat er op de werkvloer echt gebeurt.’ Juist daarom bood het project een ander perspectief. Minder focus op output, meer aandacht voor samenhang: tussen mensen, processen en keuzes. En vooral: ruimte om te leren terwijl het werk doorgaat.
Leren
Het traject was geen klassiek onderzoeksproject met aanbevelingen achteraf. In vier fysieke masterclasses, twee online-bijeenkomsten en een gezamenlijke slotbijeenkomst werkten ondernemers samen met lectoren en studenten aan vraagstukken uit hun eigen bedrijf. Associate lector Sandra Doeze Jager begeleidde het project. ‘We wilden begrijpen hoe mkb’ers waarde creëren in brede zin,’ zegt ze. ‘Maar minstens zo belangrijk was de vraag: hoe leren bedrijven eigenlijk? En hoe kan onderwijs daarbij helpen, zonder los te komen van de praktijk?’
Een cruciaal onderdeel van dat leren was taal. In het kernteam werd bewust nagedacht over woordgebruik, vertelt Doeze Jager. ‘Mensen moeten elkaar letterlijk en figuurlijk kunnen verstaan. Als je praat in managementtaal, haakt een ondernemer af. Dan landt het niet.’ Daarom werd gekozen voor woorden die passen bij de mkb-praktijk. ‘Geen jargon, maar taal van de werkvloer. Alleen dan durven mensen ook te zeggen waar het schuurt.’
Leren werd zo geen apart moment, maar onderdeel van het werk zelf. Ondernemers brachten hun dagelijkse praktijk in, studenten stelden vragen en onderzoekers hielpen patronen zichtbaar maken. ‘Onderwijs brengt reflectie,’ zegt Doeze Jager, ‘niet om te vertragen, maar om betere keuzes mogelijk te maken.’
Model
Die gezamenlijke leeromgeving kreeg vorm met het meervoudige waardecreatiemodel. Het model laat zien waar en hoe organisaties waarde creëren, niet alleen financieel, maar ook via mensen, kennis, samenwerking en het gebruik van middelen. Volgens Doeze Jager klinkt dat al snel theoretisch. ‘Maar het wordt pas interessant als ondernemers het vertalen naar hun eigen werkvloer. Dáár moet het gebeuren.’
Ook hier speelt taal een sleutelrol. ‘Het model werkt alleen als je er woorden voor gebruikt die mensen herkennen,’ zegt Doeze Jager. ‘Het is geen invuloefening, het is een gesprek.’ Het model fungeert daarmee als gemeenschappelijke taal om te praten over keuzes, spanningen en samenhang.
Juist studenten spelen daarin een belangrijke rol. Dat herkent Hermanussen. ‘Die studenten stelden vragen waar wij niet meer opkomen. Waarom doen jullie dit zo? Wat gebeurt er als je het anders organiseert? Dat houdt je scherp.’ Het model gaf richting aan dat gesprek, maar leverde geen kant-en-klare antwoorden op. ‘Het helpt je anders kijken,’ zegt Hermanussen, ‘en beter begrijpen wat er speelt.’
Het model is ontwikkeld binnen het Centre of Expertise Brede Welvaart en Nieuw Ondernemerschap van Avans Hogeschool en werd in dit traject toegepast in samenwerking met Koninklijke Metaalunie, FME, Midpoint Brabant en REWIN West-Brabant. Die samenwerking zorgde ervoor dat het model werd getoetst in echte mkb-omgevingen en niet bleef hangen in theorie.
Structureel
Voor DJS leverde het traject vooral overzicht op. ‘Ik gebruik het model als dashboard,’ zegt Hermanussen. ‘Het laat me zien wat er gebeurt als bijvoorbeeld bouwvergunningen teruglopen. Dan weet ik wat dat betekent voor mijn planning.’ Minstens zo belangrijk vindt hij dat het de gesprekken veranderde. ‘We praten nu minder over omzet en meer over ontwikkeling, samenwerking en werkplezier. Dat is de winst.’
Ook het leren van elkaar speelde daarin een rol. ‘Iedereen zat er met zijn eigen vraagstuk. Als iemand vertelde hoe hij iets had opgelost, dacht je: dat is slim, waarom doen wij dat niet zo?’ Na afloop verdween het leren niet in een verslag. Bij DJS kreeg het een vaste plek. Hermanussen: ‘We hebben er onze interne projectgroep Slimmer Werken aan opgehangen. We gebruiken het om te kijken hoe we mensen beter kunnen inzetten.’
Een concreet voorbeeld is onderhoudsplanning. ‘Door onderhoud slimmer te plannen, besparen we tijd, brandstof en werkdruk.’ Slimmer werken betekent voor hem blijvend leren. ‘Niet via losse trainingen,’ zegt hij, ‘maar door steeds opnieuw te kijken hoe we het werk organiseren en daar samen het juiste gesprek over voeren.’
Vertrouwen
Volgens Doeze Jager zit daar de kern van de samenwerking tussen onderwijs en mkb. ‘Onderwijs kan helpen om met afstand naar het werk te kijken. Met vragen, met nieuwe perspectieven. Maar dat werkt alleen als er vertrouwen is en je dezelfde taal spreekt.’ Eén overzicht, één goed gesprek, één stap tegelijk.
Het onderzoek naar meervoudige waardecreatie is één van de activiteiten van het Centre of Expertise Brede Welvaart en Nieuw Ondernemerschap en maakt deel uit van het programma Slimmer Werken van Midpoint Brabant. Voor Hermanussen is het geen abstract verhaal gebleven. ‘Mensen kiezen minder voor geld en meer voor sfeer, groei en betekenis,’ zegt hij. ‘Dit traject hielp mij om dat beter te zien. En om leren, en de taal die daarbij hoort, een vast onderdeel te maken van slimmer werken.’
