Er is een groot tekort aan goed opgeleide ICT-professionals, een probleem dat de komende jaren waarschijnlijk niet snel zal verdwijnen. Tegelijkertijd blijft het potentieel van mbo-ICT-studenten vaak onderbenut door bedrijven. Pascal Hollman, beleidsadviseur bij de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB), over de knelpunten en mogelijke oplossingen voor dit tekort en de rol die mbo-ICT’ers kunnen spelen.
In 2018 introduceerde hij de term “mbo-paradox” voor de vraag die al jaren speelt: ‘Hoe kan het dat er zoveel tekorten zijn op de arbeidsmarkt voor goed opgeleide ICT’ers, terwijl bedrijven mbo’ers maar beperkt inzetten?’ Hoewel de vraag naar ICT-professionals groot is, ervaren veel bedrijven de urgentie niet op dezelfde manier. Hollman stelt dat bedrijven het tekort vaak oplossen door gebruik te maken van detachering of internationale arbeid, maar dat dit slechts een kortetermijnoplossing is.
De SBB speelt een belangrijke rol in het afstemmen van onderwijs op de vraag vanuit de arbeidsmarkt. ‘We werken samen met scholen en bedrijven om de kwalificatiedossiers aan te passen aan de nieuwste ontwikkelingen op de arbeidsmarkt,’ vertelt Hollman. Een voorbeeld hiervan is de integratie van cybersecurity in ICT-kwalificaties, gezien de groeiende vraag naar cybersecurity-expertise. Toch blijft het voor sommige opleidingen moeilijk om de snelle technologische veranderingen bij te benen. Op niveau 2, waar studenten zich onder andere richten op servicedeskwerk, neemt de werkgelegenheid in deze rol af door de opkomst van AI en automatisering.
Kansen en beperkingen
Hollman ziet voor deze groep wel kansen in de installatie en het onderhouden van IT-netwerken en in reparatie en refurbishment, deze krijgen nu ook meer nadruk in de nieuwe kwalificatie. De interesse bij deze groep studenten gaat echter vaker uit naar software dan naar de elektrotechniek van hardware, wat als een mismatch kan worden gezien. De kwalificaties ICT support technician en ICT systems engineer bieden mbo’ers juist veel kansen in rollen, als systeembeheerder, netwerktechnicus en cloud engineer. ‘Deze opleidingen kennen geen stagetekorten en gediplomeerden vinden snel werk, waardoor ze minder vaak door naar vervolgopleidingen.’ Aan de andere kant is er softwareontwikkeling, waar mbo’ers tegen beperkingen aanlopen. ‘De vraag naar mbo’ers in softwaredevelopment is helaas wat beperkter,’ zegt Hollman. ‘Dit leidt tot een spanning op de stagemarkt, aangezien bedrijven regelmatig de voorkeur geven aan hbo’ers. Mbo’ers kunnen zeker veel betekenen voor bedrijven, al blijven bedrijven vaak vasthouden aan de gedachte dat mbo’ers niet dezelfde capaciteiten hebben als hbo’ers. Veel mbo-studenten kiezen er dan ook voor om door te stromen naar vervolgopleidingen om hun kansen op de arbeidsmarkt te vergroten.’
Cultuuromslag en leercultuur
Volgens Hollman is een cultuuromslag nodig om de tekorten op de lange termijn beheersbaar te maken. ‘Veel bedrijven richten zich vooral op de werving van senior-ICT’ers en nemen beperkt juniors aan. Zo blijven ze zoeken in het beperkte aanbod van “kant-en-klaar”professionals, terwijl het investeren in stagiairs op de langere termijn interessant is. Deze hebben begeleiding nodig, maar zeker ook onder mbo’ers bevinden zich veelbelovende werknemers. Ondanks positieve voorbeelden van bedrijven die mbo’ers volop kansen bieden, is dit nog niet de norm legt Hollman uit. ‘Veel ICT-bedrijven hebben niet de leercultuur die bijvoorbeeld de technische sector wel heeft als het gaat om leerwerktrajecten of het begeleiden van stagiairs. Het is spijtig dat sommige ICT-opleidingen op het mbo met stagetekorten kampen, dit maakt het voor die mbo’ers moeilijk om relevante praktijkervaring op te doen en makkelijk door te stromen naar een baan.’
Diversiteit
De ICT-sector is in zekere zin een van de meest diverse sectoren in Nederland met veel studenten uit verschillende achtergronden. Hoewel het aandeel vrouwen nog steeds erg laag is trekt de ICT-sector veel studenten aan met een migratieachtergrond en een grote neurodiversiteit, bijvoorbeeld mensen met autisme. Deze laatste groep heeft echter soms moeite om zichzelf goed te presenteren aan stagebedrijven,’ zegt hij. Dit stelt extra eisen aan bedrijven en onderwijsinstellingen, die meer moeten doen om deze studenten effectief te begeleiden en kansen te bieden. ‘Er zijn bedrijven die de creatievelingen goed weten te bereiken, maar voor de meer introverte of neurodiverse studenten ligt dat anders,’ aldus Hollman. Hij benadrukt het belang van begrip voor deze groepen en het creëren van ruimte voor hun ontwikkeling.
Bbl als oplossing
Hollman ziet het verder uitbouwen van leerroutes, zoals praktijkleren via de bbl, als een mogelijke bijdrage aan de oplossing voor het tekort aan stageplekken in de ICT-sector. Momenteel volgt slechts 5% van de mbo-studenten in de ICT-sector een bbl-traject, een stuk minder vergeleken met andere sectoren. ‘Dit biedt kansen voor groei, vooral in richtingen zoals systeemtechnici en netwerkbeheerders waar het percentage bbl-trajecten al duidelijk hoger ligt. Voor software development zijn bbl’ers schaarser. ‘Veel studenten zijn in hun eerste jaar nog niet klaar om in een bedrijfscontext te werken,’ zegt Hollman. ‘Er is echter veel ruimte om gecombineerde trajecten mogelijk te maken, zodat studenten na hun eerste of tweede jaar kunnen overstappen naar leerbaan.’
Maatwerk
Onderwijs en bedrijfsleven kunnen nog beter afstemmen om studenten op te leiden die aansluiten bij de behoeften van de arbeidsmarkt. ‘Scholen mogen meer lef tonen, en keuzes maken door studenten uit te dagen zich verder te specialiseren. De kwalificatiedossiers zijn bewust ruim geformuleerd zodat scholen er specifiekere opleidingen op kunnen baseren. Veel sectoren bevinden zich midden in de digitale transitie, er is veel behoefte aan praktijkkennis voor nieuwe ICT-toepassingen die ontwikkeld, geïmplementeerd en onderhouden moeten worden. Ook is een veilige en betrouwbare digitale infrastructuur een grote opgave. Dat biedt veel kansen, zeker ook voor mbo’ers, ‘ zegt hij. De opkomst van AI brengt dit in een stroomversnelling, wat ook zal leiden tot een verandering in wat het werkveld vraagt van digitale professionals.
Volgens Hollman is er een grote groep studenten die niet zozeer geïnteresseerd is in techniek, maar vooral in de toepassingen ervan. Onder deze groep zijn ook veel meiden, die in de ICT ondervertegenwoordigd zijn. ‘Als ze zien welke impact technologie heeft op de maatschappij, raken ze veel enthousiaster over de techniek,’ legt hij uit. Toch blijft de voortdurende afstemming tussen vraag en aanbod een uitdaging. ‘Scholen denken vaak vanuit de student en het aanbod van het onderwijs, maar het is cruciaal om goed naar de vraag vanuit de arbeidsmarkt te kijken en een mismatch te voorkomen.’
Subsidie praktijkleren en klimaatbanen
Een extra impuls voor de bbl wordt gegeven door de aanvullende subsidie op de bestaande Subsidieregeling Praktijkleren voor bbl-opleidingen die bijdragen aan de klimaat- en energietransitie. ICT-opleidingen vallen hier ook onder. ‘Bedrijven kunnen deze subsidies benutten om mbo’ers in te zetten, wat niet alleen tekorten opvult, maar ook bijdraagt aan de verduurzaming van de economie,’ zegt Hollman.
Volgens hem ligt de oplossing voor de ICT-arbeidsmarktkrapte vooral in het versterken van de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. ‘Door nauw samen te werken, kunnen we de tekorten op de arbeidsmarkt aanpakken en mbo’ers de kans geven zich te ontwikkelen in een sector die hen veel te bieden heeft.’
